İnsanlık tarihi, sistem kuran, dünyayı açıklamaya çalışan ve "nasıl yaşamalıyız?" sorusuna pembe yanıtlar veren filozoflarla doludur. Ancak 20. yüzyılın filozofları arasından sıyrılan bir isim vardır ki, o ne bir sistem inşa etmiş ne de kimseye teselli vaat etmiştir. Emil Michel Cioran; uykusuzluğun, insanın dünyadaki sürgününün ve doğmuş olmanın o onulmaz sancısının dışavurumudur. Cioran, felsefeyi akademi kürsüsünden indirip, kendi içindeki “çürümeyi” incelemeyi tercih eden bir muhtevaya sahiptir.

Karpatlar'dan Paris'e

Cioran’ın hikayesi 1911’de Romanya’nın Rașinari köyünde, bir papazın oğlu olarak başlamıştır. Duvarları olan bir evi olsa da E. M Cioran’ın ruhu, kendisinin de belirttiği üzere “ev” hissiyatını bulabildiği bir yere hiç sahip olmamıştır. Henüz on yedi yaşında başlayan ve hayatı boyunca peşini bırakmayan kronik uykusuzluk sorunu, onun ilk büyük trajedisidir. Herkesin uyuyup zihnini dinlendirdiği karanlık saatlerde Cioran, bilincin çıplak ve yakıcı ışığı altında kalmıştır. Yalnız geçen ve düşünceler eşliğinde bitmek bilmeyen saatler silsilesi içerisinde Cioran kendini dinlemiş, yaşam ve ölüm üzerine düşünmüş ve yazdığı kitapların fikri temellerini bu dönemde oluşturmuştur. 

Genç Cioran, Romanya’dan ayrılıp Paris’e yerleştiğinde sadece coğrafyasını değil, dilini de değiştirmiştir. Rumenceyi, yani çocukluğunun dilini terk edip Fransızcanın o mesafeli ve keskin yapısına sığınmıştır. Bu geçiş, bir yazarın kendi derisini yüzmesi gibidir zira Cioran Rumencenin lirik, esnek ve duygusal yapısını fazla “dağınık” bulmuş, deliliğini ve acısını dizginleyen Fransızcayı ise bu nedenle bir "deli gömleği" gibi giyip en saf acıyı bu dilde damıtmıştır. 

"Bir dilden diğerine geçmek, bir aşk macerasından bir başkasına geçmek değildir; bu, bir mabetten bir başkasına sığınmaktır."

Doğum: En Bağışlanamaz Hata

Cioran’ın düşüncelerinin merkezinde "doğmuş olmanın sakıncası" durur. Genellikle ölüm bir felaket olarak kodlanır, oysa Cioran için asıl trajedi, bir başlangıca sahip olmaktır. Ona göre doğum, ruhun sonsuz sessizlikten koparılıp, zamanın o öğütücü dişlileri arasına fırlatılmasıdır.

"Doğmuş olmak; o kadar büyük bir felakettir ki, ondan sonra gelecek hiçbir acı bizi teselli edemez. Bizler, cennetten kovulmuş değil, aslında hiç var olmamalıydık."

Ona göre her bebek, dünyaya gelişiyle birlikte bir yenilgiyi de beraberinde getirir. Hayat, bu ilk yanlışın kefaretini ödemekten başka bir şey değildir. Bu radikal bakış açısı, okuru sarsar çünkü modern dünya "yaşamın kutsallığı" üzerine kuruludur. Cioran ise bu kutsallığın maskesini indirir ve bizi en ham halimizle, o zavallı varlığımızla ve kendi cehennemimizle baş başa bırakır, ona göre bu cehennem yaşamın açıkça kendisidir.

İntiharın Estetiği: Özgürlüğün Son Kalesi

Pek çok kişi Cioran’ın kitaplarını okurken onun bir ölüm sevdalısı olduğunu düşünür. Oysa gerçek tam tersidir. Cioran, ölümü değil, ölebilme ihtimalini sevmiştir. İntihar düşüncesi, onun hayatındaki tek gerçek teselli olmuştur. İnsanın kendi hayatına son verme gücüne sahip olması, ona bu anlamsız hayata katlanma gücünü veren esas durumdur. 

"İntihar düşüncesi olmasaydı, kendimi çoktan öldürmüş olurdum. Eğer her an kapıdan çıkıp gitme şansınız varsa, odada kalmak o kadar da zor değildir."(Çürümenin Kitabı)

Görüldüğü üzere Cioran’a göre intihar edebilme özgürlüğü, bir pes ediş değil, bir hükümranlık ilanıdır. Hayatın zorla dayattığı bu oyunu istediği an bozabileceğini bilmek, varoluşunun yükünü hafifleten bir muhteva teşkil etmiştir. Cioran için intihar, bir eylem değil, bir hayaldir; insanı hayatta tutan en güçlü hayal…

Tarihin Çürümesi ve İnsanın Kibri

Cioran sadece bireyin iç dünyasına değil, insanlığın kolektif serüvenine de aynı keskin mesafe ile yaklaşır. İlerleme inancı ve medeniyetin yüceliği onun gözünde koca bir yalandır. Ona göre insan, doğanın dengesini bozan, fazla "uyanmış" bir hayvandır. Bu uyanıklık onu, hem yaratıcı hem de yok edici kılmıştır.

"İnsanlığın geleceği, bir kaza ile bir felaket arasındaki o daracık yoldur. Bizler, kendi yarattığımız cehennemin içinde, cenneti hayal eden zavallı mimarlarız."

E. M Cioran’ın tarih anlayışı, bir gelişim çizgisi değil, bir çürüme sürecidir. Ona göre dinler, ideolojiler ve büyük "izmler", insanın içindeki o boşluğu doldurmak için uydurduğu masallardan ibarettir. Cioran, bu masalları tek tek yırtıp atmıştır. Zamana Düşüş ve Gözyaşları ve Azizler kitaplarında, inancın ve şüphenin sınırlarında gezinirken bizi şu soruyla baş başa bırakmıştır: Gerçekten bilmek istiyor muyuz, yoksa sadece uyumak mı?

Üslup ve Ustalığı Üzerine

Cioran’ı diğer “pesimist” yazarlardan ayıran en önemli özellik, muhakkak ki üslubundaki muazzam zerafettir. O, acısını taşkın ve yıkıcı bir hararet ile değil, lirik ve umutsuzluğu kabullenmiş, sakin bir senfoni olarak sunmuştur. Onun cümleleri kısa, yoğun ve etkilidir. Varoluşunun en ince sızılarını usta bir dille ve mükemmeliyetçi bir üslup ile okuyucuya aktarmıştır.

"Kitaplar, yazarının intiharını engelleyen birer itirafnamedir. Yazmak, bir intikam alma biçimidir; hayattan ve kendinden."

Paris’teki tavan arasında, Lüksemburg Bahçeleri’nde yaptığı uzun yürüyüşlerde Cioran sadece düşünmemiş, itirafnamelerini de aynı vakitlerde zihninde şekillendirmiştir. Onun metinleri, birer felsefe metni olmanın ötesinde, nesre dökülmüş birer ağıt olma niteliği de taşır. Okur, onun metinlerinde kendi yalnızlığını bulur ve garip bir şekilde bu yalnızlıkta huzur bulur. Zira Cioran, yalnızlığın bir kusur değil, bir soyluluk göstergesi olduğunu düşünmüş ve eserlerinde de bunu aktarmıştır. 

Sonuç: Hiçliğe Bırakılan Miras

Emil Cioran, 1995 yılında Paris’te sustuğunda, arkasında ciltlerce umutsuzluk ve fakat aynı zamanda muazzam da bir dürüstlük bırakmıştır. Eserleriyle sorgulayan insanlara sahte mutluluklar vaat eden kişisel gelişim kitaplarının, içi boş politik vaatlerin ve körü körüne inançların ötesinde bir yer olduğunu göstermiştir. Yaşamdan ve kendinden kaçıp her şeyi manasız bulurken dahi hiç durmamış ve 84 yaşına kadar hiç durmadan yazmıştır, bu da onun kendisiyle ve dünyayla olan çelişkisinin belki de en önemli işareti olmuştur.

Bu bağlamda Cioran, insanın kendi cehennemi ile yüzleşmesini sağlayan bir ayna olma niteliği taşır, yüzleşmekten korktuğumuz gerçekleri bize fısıldayan bir ayna: “Hayat anlamsızdır ve bu anlamsızlık, bizim tek gerçek özgürlüğümüzdür.”

"Hiçbir şey yapmamak, ama kendimizi bir dünya yıkılıyormuş gibi hissetmek... İşte gerçek bilgelik budur."

Muhakkak, Cioran bir son değil, bir yüzleşmedir: İnsanın kendiyle yüzleşmesi.