Son dönemlerde Türkiye'de çocuklar tarafından gerçekleştirilen suç eylemlerinde yaşanan artış ve önüne geçilemeyen şiddet olayları yetkilileri harekete geçirdi. Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı'nın hazırladığı yönetmelikte çocukların sosyal medya araçlarından yararlanması önemli ölçüde kısıtlandı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş yaptığı açıklamada: “Platformların yükümlülükleri yaptırımlarla desteklenecek. Ebeveynler, hesap ayarlarını, ücretli işlemleri, ekran süresini ve konum paylaşımını kontrol edebilecek. Mevcut hesaplar da yaş doğrulamasından geçecek. 31 Mart 2027'ye kadar mevcut hesaplarda en az bir kez yaş doğrulaması yapılacak. Ailelerimiz ve çocuklarımız için hayırlı olsun.” ifadelerini kullandı.

YÖNETMELİKTE ADI GEÇEN SOSYAL AĞ SAĞLAYICISI NEDİR? 

Sosyal ağ sağlayıcıları ilk defa 04/05/2007 tarihli 5651 Sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla (kanun no:7253) birlikte mevzuatımıza girmiş ve tanımlanmıştır. Buna göre sosyal ağ sağlayıcı, kullanıcıların internet ortamında metin, görüntü, ses ve konum gibi içerikleri karşılıklı olarak oluşturmasına, görüntülemesine veya paylaşmasına imkân tanıyan gerçek veya tüzel kişilerdir. Bilindik yabancı sosyal ağ sağlayıcıları; YouTube, İnstagram, Snapchat ve TikTok gibi uygulamalardır.

SON YÖNETMELİK HANGİ YAŞ ARALIĞINDAKİ ÇOCUKLARI ETKİLEMEKTE VE NELER DEĞİŞTİRMEKTE? 

10 Ekim'de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren yeni yönetmelik uyarınca, sosyal ağ sağlayıcıları artık onbeş yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunmayacak. Onbeş yaşını geçmiş ancak reşit olmayan kullanıcılar için ise platformlar, çocukların zihinsel, fiziksel, sosyal ve psikolojik gelişimlerini gözeterek onlara özel, ayrıştırılmış bir güvenli hizmet modeli sunmakla yükümlü olacak.

Kullanıcıların hangi yaş grubunda olduğunun tespiti, yeni hesap açılış aşamasında e-Devlet entegrasyonuyla üretilen kimlik doğrulama belirteçleri üzerinden zorunlu olarak yapılacak. Sosyal ağ sağlayıcılar bu sistem sayesinde kullanıcıların yaş kategorisini belirleyecek ve zorunlu ebeveyn denetim mekanizmalarını devreye alacak. Ancak platformlar, sadece ebeveyn kontrol araçlarını sisteme entegre ettiklerini öne sürerek onbeş yaşını dolduran çocuklara yönelik güvenli ve ayrıştırılmış alan sağlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacak.

Bu doğrulama sürecinde veri gizliliği katı kurallarla korunacak. e-Devlet altyapısından platforma aktarılan doğrulama belirteci, kişinin yalnızca onbeş yaşını doldurup doldurmadığını ve doldurduysa onsekiz yaşından büyük olup olmadığını teyit edecek. Kullanıcının profil ismi, kimliği veya onu üçüncü şahıslar nezdinde tanınabilir kılacak başka hiçbir kişisel veri kesinlikle içermeyecek. 

İÇERİK İTİBARİYLE ÇOCUKLARA ÖZGÜ AYRIŞTIRILMIŞ HİZMETİN NİTELİĞİ 

Sosyal ağ saylayıcıları, onbeş yaşını doldurduğu doğrulanan kullanıcılara yönelik sunduğu hizmetleri, istenilen standartlara ulaştırmakla yükümlü kılınmıştır. Bahsi geçen standartlar, çocuğun bağımlılık oluşturabilecek her türlü kişiselleştirilmiş hizmetten uzak tutulması, üçüncü kişiler tarafından çocuğa yöneltilen bilinmeyen saldırıların önüne geçmek, ruhen ve fiziken gelişimini korumak amacıyla; 

1. Onbeş yaşını doldurmuş çocuk kullanıcıya ait kişisel verilerin korunması amacıyla sosyal ağ sağlayıcı, yüksek düzeyde gizlilik ayarlarını varsayılan olarak uygular ve asgari düzeyde veri işlenmesine olanak tanır.

2. Sosyal ağ sağlayıcı, onbeş yaşını doldurmuş çocuk kullanıcıya yönelik sözleşme, kullanıcı ayarları ve veri politikaları gibi hususları çocuğun anlayabileceği şekilde sunulmasını sağlar.

3. Sosyal ağ sağlayıcısı, onbeş yaşını doldurmuş çocuğun gelişimine zarar verebilecek içeriklere maruz kalmasını azaltıcı içerik filtreleme ve öneri sistemi ayarlarının uygulanmasını sağlar. 

4. Ayrıştırılmış hizmet kapsamında onbeş yaşını doldurmuş çocuk hesapları hakkında aşağıdaki usul ve esaslar uygulanır: 

• a) Bağımlılık geliştirme etkisi doğurabilecek hizmet sunulamaz.

• b) Onbeş yaşını doldurmuş çocuk hesapları varsayılan olarak gizli hesap olarak sağlanır, hesap kamuya açık olma seçeneğiyle sunulamaz.

• c) Onbeş yaşını doldurmuş çocuk kullanıcı paylaşımlarındaki takipçi ve takip edilen hesap bilgileri hesap sahibi çocuk kullanıcı dışındaki hesaplarca görülemeyecek şekilde tasarlanır.

• ç) Onbeş yaşını doldurmuş çocuk hesabına ancak takip ettiği hesaplar mesaj gönderebilir; mesajlarda görüldü bilgisine yer verilemez.

• d) Onbeş yaşını doldurmuş çocuk hesabı başka hesaplara, başka hesaplar da onbeş yaşını doldurmuş çocuğun hesabına takip için önerilemez. Sosyal ağ sağlayıcı hangi hesap veya kaynaktan aktarıldığına bakılmaksızın kendisinde bulunan üçüncü kişi iletişim verilerini onbeş yaşını doldurmuş çocuğa ait hesapla eşleştiremez, çocuğa ait hesabı bu veriler üzerinden aranabilir, bulunabilir veya önerilebilir kılamaz; arayüz tasarımı, varsayılan ayarlar, bildirim veya tekrarlanan izin talepleri yoluyla bu işlevlerin etkinleştirilmesine yönlendirme yapamaz.

• e) Sosyal ağ sağlayıcı, onbeş yaşını doldurmuş çocuğun profil fotoğrafı, hesabı, paylaşımları ve görsellerinin başkalarınca ekran görüntüsü alınamayacak şekilde gerekli teknik tedbirleri alır.

• f) Onbeş yaşını doldurmuş çocuk hesabında canlı yayın açma özelliğine yer verilemez.

• g) Onbeş yaşını doldurmuş çocuk hesaplarında; görsel içeriklerin kaydırma, dokunma, tıklama veya benzeri kullanıcı hareketleriyle ya da kendiliğinden ardışık olarak sunulmasını sağlayan arayüz, tasarım veya işlev sunulamaz. Bu fıkra, hizmetin sunulduğu uygulama, internet sitesi ve diğer bütün arayüzlerde uygulanır.

• ğ) Onbeş yaşını doldurmuş çocuk hesapları çocuğun davranışlarına göre özelleştirilemez; çocuğa ait kişisel veriler, profilleme veya kişiselleştirilmiş ticari reklam faaliyetlerine konu edilemez 

EBEVEYNLERİN HESAPLARI KONTROL GÜCÜ ARTTIRILIYOR 

Yönetmeliğe göre sosyal ağ sağlayıcıları; açık, anlaşılabilir ve kullanıma elverişli kontrol araçları sağlamakla görevlendirildi. Kontrol araçlarından ise yalnızca anne, baba yahut vasi gibi çocuk hakkında yasal olarak karar alma yetkisine sahip kimselerin yararlanabileceğinin altı çizildi. 

Ebeveyn kontrol araçları asgari olarak; 

• a) Hesap ve özellik ayarlarının kontrol edilmesine,

• b) Satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına tabi kılınmasına ve bu işlemler için harcama limiti belirlenmesine

• c) Kullanım süresinin izlenmesi, bu sürenin ebeveyn tarafından belirlenmesi ve sınırlandırılması ile konum paylaşımına ilişkin mekanizmaları içerir. 

Bunlar haricinde ebeveyn kontrol araçları, ebeveynin kontrol yetkisinin ve bu yetkide yaptığı değişikliklerin çocuk tarafından, ebeveynin bilgisi ve aynı güvenlik doğrulaması olmaksızın devre dışı bırakılmasını veya kaldırılmasını önleyecek güvenlik tedbirlerini içerecek şekilde tasarlanır.