Savaşın kendisi birer amaçtır. Amaçlar hükümetler tarafından oluşturulurken bölüşümü tekrardan düzenlemek yolunu tutar. Barışın savaştan farkı, bölüşümün silah yoluyla mı yapılacağı, yoksa bölüşümün anlaşma ve uzlaşma esasları ile mi yapılacağıdır. Aslında, bölüşümün hangi yolla ve nasıl yapılacağı da siyasetin iskeletini oluşturan unsurdur.

Savaşların neden çıktığının sebebini ufak olarak özetlediğimiz yukarıdaki cümleler günümüzde yaşananlar ile örtüşmektedir ve örtüşmeye de devam edecektir. Sadece bölüşümün nasıl yapılacağı hakkındaki soruların cevapları daha modern yorumların da kaynaklık etmesiyle değişebilir fakat bölüşümün siyasetin oluşumuna olan etkisi değişmeyecektir. Bölüşümün barış yoluyla yapılması her zaman daha makuldür. Savaşlarda hükümetler öngöremeyecekleri olaylara maruz kalırlarsa kaynaklardan etkilenmeleri daha hızlı ve yıpratıcı olacaktır. Ancak kaynakların bölüşülmesinde çıkacak olan bariz çıkar farklılıkları, hükümetleri savaşa sürükleyen bir çıkmaz barındırır. Mevcut çıkar farklılıkları, Clausewitz gibi savaş teorisyenilerince politikaların farklı yollar ile inşa edilmesi veya sürdürülmesi demektir, hükümetlerin farklı politika inşasına girişmesi ise savaşa sebep olur.

Savaşlar dedik, öngörülemeyecek durumlar yaratır. Savaş ilerledikçe, kaynak krizinin oluşması kimilerinin "savaş zengini" olmasına yol açarken, kimileri de savaş zenginleri dolayısıyla oldukça ezilecek bir duruma geçer. Belki de savaş, savaşan devletlerin egemen sınıfları bakımından olmasa da, savaşın bir tarafı olan ülkenin içinde sınıf çatışmasının en şiddetli geçtiği aşamadır. Savaş, şiddetini hem cephede bombayla, silahla hissettirirken, içeride ekonomik krizin de varlığı ayrı bir zorluk katmaktadır. Ayrıca savaşa giren hükümet, kendine yetemeyen kaynaklara daha fazla erişmek için sömürgeleştirme politikasına başvuruyorsa, savaşın halk tarafından istenmemesi için bir sebep daha vardır.

Barış sırasında adil olmayan bölüşümü yöneten hükümetten, bir savaş vesilesiyle bölüşümün tekrardan adaletli şekilde olacağına dair bir kanı beklenemez. Lenin, tam olarak savaşın barış esnasından daha büyük bir adaletsiz dağıtıma yol açacağından dolayı bir devrim modeli geliştirir. Ayrıca hükümetlerin emperyalist savaş sırasında içinde bulunduğu karmaşıklık vasıtasıyla sosyalist devrimi yapmayı öngörür. 1912'de ll. Enternasyonal tarafındanyapılan Basel Kongresinde alınan karar ekonomik ve siyasal krizden faydalanarak devrim yapmak yönündeydi. 1914'te savaş çıktığı zaman ise Lenin, Sosyalizm ve Savaş adlı broşüründe yapılması gereken ana hattı açıklıyordu.

Sosyalizm ve Savaş broşüründe Lenin, anayurdun savunulması bahsinden söz açar. "Anayurdun savunulması" der Lenin, "emperyalist hükümetlere bırakılamaz." Birinci Dünya Savaşında Rusya'daki menşevikler, savaşta hükümete destek vermek gerektiğini söylüyordu. Bu savaşı; bir kendini savunma savaşı, "günümüz diliyle" zorunlu emperyalist olmamızı gerektiren bir savaş olarak tanımlıyorlardı. O yüzden "anayurdun savunulması" söylemini içtenlikle benimseyerek Rus hükümetinin yanında durmak gerektiğini söylüyorlardı. Bu minvalde Rus halkı da siyasetten uzak durup cephede savaşmalı, kendileri ise halk için parlamentoda halkın refahı için yasaları kabul ettirmeliydi. Savaşın başlamasıyla Menşeviklerin bu görüşü lI. Enternasyonalde hakim olacak ve Lenin bu sebeple ll. Enternasyonal'e oldukça ağır ithamlarda bulunacaktı.

Lenin, anayurdun savunulmasını anti-emperyalist bir biçimde kabul etmekteydi. Emperyalist hükümetlerin anayurdu savunmak için onları cepheye çağırması, kendi canlarını kurtarmak için kullandığı bir retorikten başka bir şey değildi. Anti-emperyalizme dayalı anayurt savunulmasını Lenin şöyle açıklamaktaydı: "Emperyalist büyük devletlere karşı savaşlarında ezilen uluslar yönünden (...) anayurdun savunulmasını kabul etmemek budalalık olur."¹

Bu esnada Lenin, Pravda'da anayurdun savunulması kavramının halkı olabildiğince apolitize etmek olduğunu anlatmaktaydı. Menşeviklerin bu görüşünün, liberallerin işçiyi politikanın bir öznesi olarak saymamasının bir sonucu olarak karşımıza çıktığını belirtmekteydi. Bu görüşün bir selefi olarak işçiyi politik bir yere yerleştirmeme ve sadece sosyal bir düzenleyici olduğu esası, ileride kendini sosyal demokrasi olarak gösterecektir. Her ne kadar Lenin ve birçok teorisyen kendini sosyal demokrat olarak tanımlasa da, sosyal demokrasinin zaman ilerledikçe anlamı iyice kaymış ve kendine kapitalizmin alternatif bir modeli olarak tarihte yer bulmuştur.

Sosyal demokrasinin anlamının daha liberal bir noktaya kayması da Rusya'daki 1. Dünya Savaşı esnasında ve sonrasında ortaya konulan bir teoriyi, pratiğe nasıl adapte ettirileceği tartışmalarından doğmuştur. 20. Yüzyıla girerken ve 20. Yüzyıl başlarında kapitalist üretim sistemine nazaran Marksist kalanlar arasında gerek teoride çeşitli fikir ayrışmaları mevcuttu. Rusya'da bu halkçı aydınlanma kendisini Rusya Sosyal-Demokrat İşçi Partisi'nde (RSDİP) gösteriyordu. Lenin, tam bir ortodoks Marksist olarak RSDİP içindeki anayurdun savunulması ve çarpıtılan Marksizm yorumları üzerinden sisteme angaje olmayı hedefleyen takımlara karşı partileşme çabasını başlatmıştı.

Lenin'in partileşme çabası, proletarya diktatörlüğü anlayışına paralel olarak, proletaryanın her kurumun ve özellikle burjuva kurumlarının üstünde ve tahakküm eden bir yerde bulunmasından kaynaklanmaktaydı. Proletarya diktatörlüğü; burjuvazi ve küçük-burjuva grupları ile işbirliği yapmayı öngörüyordu fakat bu işbirliği proletaryanın yararına istinaden yapılırsa ancak devrime hizmet edebilirdi. Lenin'in öncü partisi, proleter tabaka lehine burjuvaziyi geçici olarak iktidarda tutan ve burjuva hükümetinin niteliklerini kullanarak sosyalizmin önünü açmaya yarayan bir araçtı. Bilhassa tam kopuşmanın en uzak olduğu yerde Lenin'in tutturduğu bu istikamet, devrimi başaracak olan proletaryanın eriyip gitmemesi için bir tayindi.

İlerleyen zamanlarda RSDİP içinden Bolşevik Parti ismini alacak olan parti, Menşevikler olarak adlandırılacak olanlar ile işçi sınıfının hangi nitelikte ve işçi sınıfının düşmanının tayininde ayrışma yaşıyordu. Menşevikler de aynı Bolşevikler gibi burjuvazi ile işbirliğine gitmek istiyorlardı fakat bunu bilinçli işçi kütleleri için değil, işçi kütlelerini sadece kendilerinin temsil edebileceğini söyleyerek yapmak derdindelerdi. İşçinin temsili olgusunu, işçinin siyasete karışmayarak kendilerinin işçi için en iyiyi bildiğine dayandırıyorlardı. Proletaryaya inanmadıkları için burjuvaziye karşı partiyi, bir tahakküm aracı değil, bir yatıştırma ve ortayı bulma aracı olarak görmeye başladılar. Lenin'in menşeviklerin aksine partiyi hem öncü hem de tahakküm aracı olarak görmesi doğal olarak radikalliğini de getirdi. Burjuva güçleriyle karşı karşıya kalan öncü parti, burjuvanın yakınına gelmeyip aksine burjuvayı kendi yakınına zorla getirtip en sonunda ise hükümet darbesiyle sosyalist iktidarı kurmak içindi.

Menşeviklerin savaş esnasında anayurdun savunulması sloganları atması, yine işçiyi sistem içinde tutma aracı olarak proletarya diktatörlüğüne cephe almaktı. Menşeviklerin dünya görüşü odur ki; olabildiğine dek pısırık kalarak sistem içinde haklar elde edebilen bir işçi yaratımıydı. Fakat işçinin hak elde etme süreci, kendini siyasi bir odak haline getirmekten ziyade işçi için iyiyi bilenlerin Duma'da baskı yapmasından ibaretti.

Sosyal demokrasi içinde 1. Dünya Savaşı ile belirginleşen oportünist-devrimci ayrışması, sosyal demokrasiden devrimciliğin kendini tasfiye ederek partileşmesiyle sona erdi. Alman Sosyal Demokrat Partisindeki Kautsky ve Bernstein ile başlayan evrimci hat ile yeni teorize edilen sosyal demokrasi, artık dünyada reformizm olarak adlandırılacaktı. Savaş, işçi sınıfının devrim yapması için güzel bir imkandı ayrıca savaş, sosyal demokrasi içinde safların belirlenip Marksizmin dünyaya tanıtılmasında, dünya halkları için yol göstermesinde ve Marksizm'in yanına Leninizm'in gelmesiyle birbirine sırtını yaslayan bir ideolojinin ortaya çıkmasında bir adım oldu.

20. Yüzyılın ikinci yarısından itibaren sosyal demokrasi, ihtilalci hareketlere karşı bir panzehir olarak da kullanıldı. Buna şaşırmamak gerek, zamanında Menşevikler, anayurdu savunmak için Rus hükümetinin savaşa katılımına göz yummaktayken, bunu işçilerin selameti için kendi Marksist perspektiflerince yaptıklarını söylüyorlardı. Bahsedilen zamanda da, tam olarak aynı sebeplerle, kanunlara sosyalizmin dünyaya kazandırdığı uygulamalar geçirildi. Bahsedilen dönem zarfında proletarya diktatörlüğü anlayışından uzak bir tarzda yapılan bu icraatler, bir devrimci benlik ile yapılmadığından sadece işçinin bireysel olarak ekonomik refah bakımından rahat hissetmesine odaklanıyordu. Aslında, kolektif bir başkaldırı bilinci yerine sosyal demokrat partiler ve pozitivist hukuk aracılığıyla bireysel konfor getirilmekteydi.

Sovyetler Birliğinin dağılmasıyla beraber neo-liberalizmin gündem olmasına uygun olarak sosyal demokrasi yeni bir şekil aldı. Dünya genelinde neo-liberal politikalar geçim derdinin yanında kültürel dertleri de meydana sürdü. Sosyal demokrasi de bunun üzerine sınıf siyasetinden tamamıyla bağımsız olarak kimlik siyasetine odaklandı. Devrimci bir odağın olmayışı, sosyal demokrasiyi tamamıyla tarihsel akışı içerisinde farklı bir yere konumlandırdı. Sosyal demokrasinin kültürel bir savaşta, seçim derdine düşmesinden dolayı kendini bu savaşın yanlış tarafında bir öznesi olarak gördü. Sınıf siyasetinin yerine gelen liberalizmin getirdiği kimlik ve kültür sorunları, sosyal demokratları ekonomik olarak hükümete müdahale edebilme doktrinlerinden kolektif bilincin yerini alacak bireysel tüketim sorunlarının savunucusu yaptı.

Kitleleri bilinçlendirme amacının bulunmayışı, her zaman kişi kültünü öne çıkardı, kolektif bir atılımın önünü kesti. Kolektif atılımdan ziyade, kişi kültünün öne çıkması da sosyal demokrasinin liberal demokrat anlayışa tamamıyla angaje olduğunun bir ifadesidir: Liberal demokraside gözlemlenen bir temsil rejimi olarak dolaylı demokrasi, kitlelerin milletvekilleri aracılığıyla temsil edilmesine ve milletvekillerinin kitleyi muhatap almaksızın faaliyet yürütmesine dayalıdır. Liberal demokrasilerde, milletvekili oy veren kitlenin seçimden sonra ne dediğiyle ilgilenmemektedir. Sosyal demokraside de dolaylı demokrasi anlayışının tezahürü, seçen kitle ile seçilen taraf arasında bir kast oluşması şeklindedir. Bu nedenle sosyal demokratların liberal demokrasi içinde bir yer edinmesi, sosyal demokrasiyi gitgide burjuva devriminin kökenlerinden kaynaklandığını öne sürmesiyle gerçekleşmiştir. Seçen ile seçilen arasında seçilenin bir inisiyatifi olmaksızın iletişim kurulamaması halkın yetkiyi verdikten sonra seçtiği kişilerden hak bahşetmesini isteyen bir lokomotifin oluşmasına yol açmıştır. Sosyal demokrasi de bu lokomotife bağlı bir vagon olmuştur.

Savaşın önemi, emperyalizme karşı bir cephe oluşturmaya yönelik imkanın olmasıydı. Savaş, yeni çok şey getirmiş ve halklar bakımından pek çok şeyi belirlemişti. Özellikle Rusya'da ortaya çıkan devrim, halklara umut ışığı olacak ve uluslara emperyalizmin boyunduruğundayken kendi kaderini tayin etme hakkı verecekti. Savaştan önce sosyal demokrasi ortaya çıkan dünya görüşü ise iki ayrı uca tekrar savruluyordu: Oportünist-devrimci olarak ayrışan sosyal demokrasi ilerleyen yıllarda tamamıyla iki ayrı ideoloji olacaktı.

Kaynak olarak daha halkçı bir yerden çıkan sosyal demokrasi, savaş sebebiyle halkçı bağından kopmuş en sonunda burjuva demokratik özelliklere bağlanarak kaynağını o kısımdan sürdürmeye devam etti. Günümüzde ise kimlik siyasetinin çıkmazları, insanları tekrardan sınıf siyasetini düşündürmeye itmektedir. Özellikle son yıllarda ABD'de ortaya çıkan, kendilerini "demokratik sosyalistler" olarak adlandıran Amerikan solu, kimlik siyasetinin getirdiği bunalımlara halkçı bir alternatif olarak ortaya çıkmaktadır.